Nieobca

Pamięci Anny Świrszczyńskiej (07.02.1909 - 30.09.1984)

Idę
przez dolinę ciemnego szlochu,
przez potężne krajobrazy rozpaczy.
Wołam umarłych i żywych,
dźwigają się,
żywi podobni umarłym, tak bez siły,
umarli podobni żywym, tak groźni.
Nie umieją mówić, nie mają
twarzy. Ja jestem
ich twarzą, płonącym językiem
ich gardła.
Anna Świrszczyńska “Pamięci >>Che<< Guevary"

Nikomu ze Świrszczyńską nie po drodze, jest “zbyt krakowska dla Warszawy, a dla Krakowa zbyt warszawska”
Nikt już nie mówi w imieniu Anny Świrszczyńskiej. Ponad 10 lat temu Czesław Miłosz próbował, ale ten jeden z najszlachetniejszych incydentów w jego literackim życiu, wywoławszy małe zamieszanie, nie odbił się długobrzmiącym echem. A to właśnie dzisiaj przypada 25 rocznica śmierci tej poetki, moim zdaniem, niewątpliwie najmocniejszej i najbardziej oryginalnej polskiej poetki XX wieku. Zaś rok 2009 jest rokiem setnej rocznicy urodzin Świrszczyńskiej, którego nikt nie obchodzi. Nikomu ze Świrszczyńską nie po drodze, jest “zbyt krakowska dla Warszawy, a dla Krakowa zbyt warszawska”, by sparafrazować współczesną autorkę, która w pop-świecie kontynuuje cielesny wydźwięk dzieła autorki Jestem baba.

Trudności mają z nią współcześni propagatorzy literatury zaangażowanej, co dziwi, bo sentyment poezji Świrszczyńskiej jest zasadniczo lewicowy, wynika z dotkliwie przeżytego utożsamienia się z cierpiącymi.
Świrszczyńska nie jest zupełnie zapomniana, jej wiersze pojawiają się w podręcznikach, antologiach, wyborach. Niestety jest zbyt radykalna, żeby nasza ojczyzna przygarnęła ją jako swoją rzeczniczkę, przyznała jej należne pierwsze miejsce w kanonie, jakie siłą Nagrody Nobla przejęła Wisława Szymborska, której dojrzały chłód jest żywiołem naszemu “duchowi” z gruntu obcym. Świrszczyńska w swoim późnym rozkwicie jest gorąca, ekstatyczna, bezkompromisowa. Współczesnym feministkom z nią nie po drodze, dla nich Świrszczyńska jest “archaiczną esencjalistką”. Trudności mają z nią współcześni propagatorzy literatury zaangażowanej, co dziwi, bo sentyment poezji Świrszczyńskiej jest zasadniczo lewicowy, wynika z dotkliwie przeżytego utożsamienia się z cierpiącymi (ale nie leży ona na Cmentarzu Rakowickim w Alej Zasłużonych, bo wybrała tę stronę zakładu metafizycznego, po której mamy wiatyk). Nieobecność Świrszczyńskiej w licznych zaangażowanych dyskursach o literaturze naprawę zaskakuje, bo ta poetka w formie doskonałej zapowiadała ruchy, które dotarły do Polski dopiero po upadku komunizmu.

Być może kluczem do nieobecności jest pasja pulsująca w poezji Świrszczyńskiej, której ta niezwykle świadoma literacko autorka nadała formę doskonałą. Miłosz, zgodnie ze swoim konikiem, pragnął uczynić z niej manichejską poetkę. I rzeczywiście, Świrszczyńska jest poetką ciała, nawet w wierszach o Powstaniu Warszawskim z Budowałam barykadę, ale jej relacje z ciałem są znacznie bardziej skomplikowane i znacznie bardziej współczesne. Wypowiada ona schizoidalny stosunek wobec ciała, który nigdy nie pozwala na całkowite ucieleśnienie, a jednocześnie śpiewa jego pieśń. Nieodrobiona lekcja Świrszczyńskiej przydałaby się i feministkom, i lewicującej młodzieży, która z portretu potwora “Che” Guevary czyni sobie laicki medalik. Świrszczyńska, wiedziała, pisząc wiersz ku jego pamięci, że Legenda pożera i tratuje swoich niewolników. Ona sama zrobiła wszystko, co w swojej mocy, żeby się wyzwolić, mówiła hardo: “nie będę niewolnicą żadnej miłości”. Pamięć takiej poetki musi być zaraźliwa, wirus pulsacji niech przeniesie się z wierszy i pobudza czytelników do innego życia, do innego pisania. Ale muszą się przed nią także otworzyć bramy instytucji, żeby ten przedwczesny światopogląd mógł wpływać, rozwijać się i znajdować swoich kontynuatorów. Nie stanie się to z pewnością z dnia na dzień, ale uczyńmy ten dzień nie dniem nudnej zadumy, tylko pierwszym dniem nowego życia pośmiertnego Anny Świrszczyńskiej.

Tagi: Anna Świrszczyńska

Podobne artykuły